Unregelmäßige Verben
Einige der häufigsten lateinischen Verben folgen nicht den regulären Konjugationsmustern und müssen gesondert gelernt werden.
Nach dieser Seite kannst du …
- esse in allen Tempora und Modi konjugieren und die Komposita (abesse, adesse, prōdesse) daraus ableiten
- posse, ferre, īre, velle/nōlle/mālle in Präsens, Imperfekt und Futur I konjugieren
- fierī als Passiv-Ersatz zu facere erkennen und die Doppeldeutigkeit von fiam auflösen
- die kontrahierten Formen von edere von esse (sein) unterscheiden
- dare korrekt bilden und das kurze a von der langen ā der regulären a-Konjugation abgrenzen
- Stammformen aller unregelmäßigen Verben auswendig kennen
esse und seine Komposita
esse – sein
Stammformen: sum, esse, fuī (kein PPP). Copula und Hilfsverb; Grundlage aller Komposita. Hauptunregelmäßigkeit: Der Präsensstamm wechselt zwischen es- und s-; das Perfektsystem gehört zum völlig anderen Stamm fu-.
| Person | Präsens | Imperfekt | Futur I |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | sum | eram | erō |
| 2. Sg. | es | erās | eris |
| 3. Sg. | est | erat | erit |
| 1. Pl. | sumus | erāmus | erimus |
| 2. Pl. | estis | erātis | eritis |
| 3. Pl. | sunt | erant | erunt |
| Person | Perfekt | Plusquamperfekt | Futur II |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | fuī | fueram | fuerō |
| 2. Sg. | fuistī | fuerās | fueris |
| 3. Sg. | fuit | fuerat | fuerit |
| 1. Pl. | fuimus | fuerāmus | fuerimus |
| 2. Pl. | fuistis | fuerātis | fueritis |
| 3. Pl. | fuērunt | fuerant | fuerint |
| Person | Konj. Präsens | Konj. Imperfekt | Konj. Perfekt | Konj. Plusquamperfekt |
|---|---|---|---|---|
| 1. Sg. | sim | essem | fuerim | fuissem |
| 2. Sg. | sīs | essēs | fuerīs | fuissēs |
| 3. Sg. | sit | esset | fuerit | fuisset |
| 1. Pl. | sīmus | essēmus | fuerīmus | fuissēmus |
| 2. Pl. | sītis | essētis | fuerītis | fuissētis |
| 3. Pl. | sint | essent | fuerint | fuissent |
- Imperativ: es! (2. Sg.) – este! (2. Pl.)
- Infinite Formen: Inf. Präs. esse · Inf. Perf. fuisse · Inf. Fut. futūrum esse (oder: fore) · PFA: futūrus/a/um
- Esse hat kein PPA, kein PPP, kein Gerundium.
Komposita von esse
Alle Komposita folgen exakt den Formen von esse. Bei prōdesse bleibt das d nur vor vokalisch anlautenden esse-Formen: 3. Sg. prōdest, aber 1. Sg. prōsum.
| Person | abesse | adesse | prōdesse |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | absum | adsum | prōsum |
| 2. Sg. | abes | ades | prōdes |
| 3. Sg. | abest | adest | prōdest |
| 1. Pl. | absumus | adsumus | prōsumus |
| 2. Pl. | abestis | adestis | prōdestis |
| 3. Pl. | absunt | adsunt | prōsunt |
- Imperfekt/Futur: aberat, aderat, prōderat – folgen exakt dem Imperfekt von esse.
- Perfekt: āfuī (abesse) · adfuī (adesse) · prōfuī (prōdesse) – Perfektsystem identisch mit fuī-Paradigma.
- Konjunktiv Präsens: absim, adsim, prōsim usw. – folgt dem sim-Paradigma.
posse – können
Stammformen: possum, posse, potuī (kein PPP, kein Imperativ, kein Gerundium). Aus pot- + esse zusammengesetzt: vor vokalischem Anlaut Assimilation pot- → pos- (possum, possem); vor konsonantischem Anlaut bleibt pot- (potest, poterant).
| Person | Präsens | Imperfekt | Futur I | Perfekt |
|---|---|---|---|---|
| 1. Sg. | possum | poteram | poterō | potuī |
| 2. Sg. | potes | poterās | poteris | potuistī |
| 3. Sg. | potest | poterat | poterit | potuit |
| 1. Pl. | possumus | poterāmus | poterimus | potuimus |
| 2. Pl. | potestis | poterātis | poteritis | potuistis |
| 3. Pl. | possunt | poterant | poterunt | potuērunt |
- Plusquamperfekt: potueram, potuerās … – Futur II: potuerō, potueris …
- Konjunktiv Präsens: possim, possīs, possit, possīmus, possītis, possint
- Konjunktiv Imperfekt: possem, possēs, posset, possēmus, possētis, possent
- Konjunktiv Perfekt: potuerim, potuerīs, potuerit … – Konj. Plusquamperfekt: potuissem …
ferre und īre
ferre – tragen
Stammformen: ferō, ferre, tulī, lātum. Hauptunregelmäßigkeiten: (1) kein Themavokal vor bestimmten Endungen: fers, fert, fertis (nicht *feris, ferit); (2) Infinitiv ferre (kontrahiert aus *ferere); (3) Imperativ fer! ohne Endungs-e; (4) Perfekt suppletiv von anderem Stamm: tulī / lātum.
| Person | Präsens Akt. | Imperfekt Akt. | Futur I Akt. |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | ferō | ferēbam | feram |
| 2. Sg. | fers | ferēbās | ferēs |
| 3. Sg. | fert | ferēbat | feret |
| 1. Pl. | ferimus | ferēbāmus | ferēmus |
| 2. Pl. | fertis | ferēbātis | ferētis |
| 3. Pl. | ferunt | ferēbant | ferent |
- Perfektsystem: tulī, tulistī, tulit, tulimus, tulistis, tulērunt – Plusquamperfekt tuleram, Futur II tulerō (ab hier regulär).
- Konjunktiv Präsens: feram, ferās, ferat … (regulär) – Konjunktiv Imperfekt: ferrem, ferrēs, ferret … (Doppel-r von Inf. ferre!).
- Imperativ: fer! (2. Sg.) – ferte! (2. Pl.)
- Passiv-Präsens: feror, ferris, fertur, ferimur, feriminī, feruntur (kein Themavokal: ferris statt *fereris).
- PPA: ferēns, ferentis · PPP: lātum · Gerundium: ferendī.
īre – gehen
Stammformen: eō, īre, iī (od. īvī), itum. Hauptunregelmäßigkeit: Stammwechsel e- (1. Sg. eō, 3. Pl. eunt) vs. ī- (alle anderen Präsensformen, Imperfekt, Futur I). Passiv nur unpersönlich: itur – man geht.
| Person | Präsens | Imperfekt | Futur I |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | eō | ībam | ībō |
| 2. Sg. | īs | ībās | ībis |
| 3. Sg. | it | ībat | ībit |
| 1. Pl. | īmus | ībāmus | ībimus |
| 2. Pl. | ītis | ībātis | ībitis |
| 3. Pl. | eunt | ībant | ībunt |
- Perfekt: iī (od. īvī), iistī (od. istī), iit, iimus, iistis, iērunt.
- Konjunktiv Präsens: eam, eās, eat, eāmus, eātis, eant – Konjunktiv Imperfekt: īrem, īrēs, īret …
- Imperativ: ī! (2. Sg.) – īte! (2. Pl.)
- PPA: iēns, euntis (unregelmäßig) · PPP: itum · Gerundium: eundī.
velle, nōlle, mālle
velle, nōlle, mālle – wollen, nicht wollen, lieber wollen
Stammformen: volō, velle, voluī / nōlō, nōlle, nōluī / mālō, mālle, māluī (je kein PPP, kein Gerundium). Hauptunregelmäßigkeit: unregelmäßiges Präsens; Imperfekt und Futur I sind vom jeweiligen Stamm regulär gebildet.
| Person | velle | nōlle | mālle |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | volō | nōlō | mālō |
| 2. Sg. | vīs | nōn vīs | māvīs |
| 3. Sg. | vult | nōn vult | māvult |
| 1. Pl. | volumus | nōlumus | mālumus |
| 2. Pl. | vultis | nōn vultis | māvultis |
| 3. Pl. | volunt | nōlunt | mālunt |
- Imperfekt (regulär): volēbam / nōlēbam / mālēbam usw.
- Futur I: volam, volēs, volet … / nōlam, nōlēs … / mālam, mālēs …
- Konjunktiv Präsens: velim, velīs, velit, velīmus, velītis, velint / nōlim … nōlint / mālim … mālint
- Konjunktiv Imperfekt (Doppel-l!): vellem, vellēs … / nōllem, nōllēs … / māllem, māllēs …
- Imperativ nur bei nōlle: nōlī! (2. Sg.) – nōlīte! (2. Pl.) – gebräuchlich in Verboten: nōlī timēre! = Fürchte nicht! Velle und mālle bilden keinen Imperativ.
fierī, edere, dare
fierī – werden (Passiv-Ersatz zu facere)
Stammformen: fiō, fierī, factus sum. Fierī ist kein echtes Deponens, sondern dient als Passiv-Ersatz zu facere im Präsenssystem. Das Perfektsystem wird von facere entliehen: factus sum, factus eram …
| Person | Präsens | Imperfekt | Futur I |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | fiō | fiēbam | fiam |
| 2. Sg. | fīs | fiēbās | fiēs |
| 3. Sg. | fit | fiēbat | fiet |
| 1. Pl. | fīmus | fiēbāmus | fiēmus |
| 2. Pl. | fītis | fiēbātis | fiētis |
| 3. Pl. | fiunt | fiēbant | fient |
- Perfektsystem: factus sum, factus eram, factus erō (entlehnt von facere).
- Konjunktiv Präsens: fiam, fiās, fiat, fiāmus, fiātis, fiant (langes ā!). Disambiguation: Fut. I 2. Sg. fiēs (ē) vs. Konj. Präs. 2. Sg. fiās (ā).
- Konjunktiv Imperfekt: fierem, fierēs, fieret … (von Inf. fierī).
- Imperativ: fī! (2. Sg.) – fīte! (2. Pl.)
- PPP: factum (von facere); kein PPA; Gerundivum: faciendus (von facere).
edere – essen
Stammformen: edō, edere (od. ēsse), ēdī, ēsum. Hauptunregelmäßigkeit: Neben den regulären Formen gibt es kontrahierte Formen, die mit den Formen von esse (sein) identisch aussehen. Der kontrahierte Infinitiv ēsse (= essen, langes ē!) ist deshalb von esse (= sein, kurzes e) zu unterscheiden.
| Person | Präsens (regulär) | Präsens (kontrahiert) |
|---|---|---|
| 1. Sg. | edō | – |
| 2. Sg. | edis | ēs (≠ es = du bist!) |
| 3. Sg. | edit | ēst (≠ est = er ist!) |
| 1. Pl. | edimus | – |
| 2. Pl. | editis | ēstis (≠ estis = ihr seid!) |
| 3. Pl. | edunt | – |
- Imperfekt: edēbam (regulär, keine kontrahierten Formen).
- Perfekt: ēdī, ēdistī, ēdit, ēdimus, ēdistis, ēdērunt (langes ē durchgehend!)
- PPP: ēsum.
- Konjunktiv Präsens: edam (regulär) oder archaisch: edim, edīs … edint .
- Imperativ: ede! od. ēs! (2. Sg.) – edite! od. ēste! (2. Pl.) .
dare – geben
Stammformen: dō, dare, dedī, datum. Hauptunregelmäßigkeit: Das a in dare ist im Infinitiv und in Imperfekt, Futur, PPP und Gerundium kurz (Stamm da-, nicht dā- wie reguläre a-Konjugation). Langes ā haben nur: 2. Sg. Präs. dās und Imperativ 2. Sg. dā!
| Person | Präsens | Imperfekt | Futur I |
|---|---|---|---|
| 1. Sg. | dō | dabam | dabō |
| 2. Sg. | dās | dabās | dabis |
| 3. Sg. | dat | dabat | dabit |
| 1. Pl. | damus | dabāmus | dabimus |
| 2. Pl. | datis | dabātis | dabitis |
| 3. Pl. | dant | dabant | dabunt |
- Perfekt: dedī, dedistī, dedit, dedimus, dedistis, dedērunt (Reduplikationsperfekt).
- Konjunktiv Präsens: dem, dēs, det, dēmus, dētis, dent (mit -ē-, kein -ā- wie Imperfekt/Futur!).
- Konjunktiv Imperfekt: darem, darēs, daret … (vom Inf. dare).
- Imperativ: dā! (2. Sg., langes ā!) – date! (2. Pl., kurzes a).
- PPA: dāns, dantis · PPP: datum · Gerundium: dandī.
Quellen und Referenzgrammatiken
- Rubenbauer / Hofmann / Heine: Lateinische Grammatik, Abschnitte zu den unregelmäßigen Verben (esse, posse, ferre, īre, velle, fierī, edere, dare).
- Menge, H.: Repetitorium der lateinischen Syntax und Stilistik, Formenlehre-Teil: unregelmäßige und defektive Verben.
- Kühner / Stegmann: Ausführliche Grammatik der lateinischen Sprache, Bd. I, Abschnitt zu den anomalen Verben.